“Doktor, suami saya perlu menjalani ujian sperma. Bagaimanakah ujian tersebut perlu dilakukan?”

Analisis semen (semen analysis, SA) ialah salah satu ujian kesuburan yang paling penting — dan paling kerap tertangguh kerana kekeliruan tentang cara menyediakannya. Ujian ini memeriksa air mani di bawah mikroskop untuk menilai bilangan sperma, pergerakan (motiliti) dan bentuk (morfologi). Persediaan yang betul sangat penting kerana ia menentukan sama ada keputusan ujian itu tepat atau tidak. Panduan ini menerangkan setiap langkah, daripada tempoh berpantang sehingga saat sampel dihantar ke makmal.

Apa itu analisis semen (ujian sperma)?

Bagi setiap pasangan yang menghadapi masalah kesuburan, ujian-ujian kesuburan akan dilakukan untuk mengenal pasti punca masalah. Salah satu ujian tersebut ialah analisis semen (SA), di mana air mani diperiksa di bawah mikroskop di dalam makmal untuk menilai bilangan, pergerakan (motiliti) dan kualiti (morfologi) sperma.

Persediaan sebelum ujian

Persediaan yang betul memastikan keputusan ujian adalah tepat. Ikuti langkah-langkah berikut:

1. Tempoh berpantang. Pasangan lelaki diminta tidak berejakulasi (sama ada melalui hubungan seks atau masturbasi) selama 2–3 hari sebelum ujian, dan tidak lebih daripada 7 hari. Tempoh ini penting: terlalu singkat dan bilangan sperma mungkin rendah; terlalu lama dan pergerakan sperma pula menurun.
2. Basuh tangan dan keringkan sebelum mengumpul sampel.
3. Kumpulkan sampel dengan betul. Masturbasi lazimnya dilakukan di dalam satu bilik khas di dalam klinik IVF. Dilarang menggunakan sabun, krim, air liur atau sebarang pelincir kerana dikhuatiri ia akan menyebabkan sperma mati atau rosak. Air mani yang terhasil perlu dimasukkan ke dalam bekas steril yang disediakan. Sekiranya suami sukar melakukannya, isteri boleh membantu, ataupun pelincir yang ‘sperm friendly’ boleh digunakan.
4. Hantar segera ke makmal. Setelah pengumpulan dilakukan, bekas tersebut perlu diserahkan kepada makmal IVF untuk dianalisis di bawah mikroskop.
5. Jika dikumpulkan di rumah, simpan bekas pada suhu badan (contohnya di dalam kocek seluar atau beg tangan). Pastikan ia tidak terdedah kepada suhu yang terlalu rendah seperti peti sejuk atau bilik berhawa dingin.
6. Serahkan dalam masa 1 jam selepas sampel dihasilkan supaya keputusan analisis tepat dan tidak terjejas.

Jika suami tidak dapat memberikan sampel tanpa hubungan seks

Bincangkan dengan doktor anda. Salah satu pilihan ialah menggunakan kondom khas untuk pengumpulan air mani bagi tujuan analisis semen — biasanya boleh didapati di klinik fertiliti anda. Jangan gunakan kondom biasa yang digunakan untuk mencegah kehamilan, kerana kondom tersebut mengandungi ‘spermicide’ yang boleh membunuh sperma.

Berapa lama keputusan ujian diperoleh?

Ia bergantung kepada klinik dan makmal tersebut. Lazimnya di klinik fertiliti, keputusan analisis semen boleh diperoleh dalam masa 1–2 jam. Keputusan akan ditafsirkan bersama sejarah kesihatan, pemeriksaan fizikal dan ujian lain pasangan anda.

Soalan lazim (FAQ)

Berapa lama perlu berpantang sebelum ujian sperma?

Tempoh yang disyorkan ialah 2–3 hari selepas ejakulasi terakhir, dan tidak melebihi 7 hari. Manual makmal WHO menetapkan tempoh berpantang antara 2 hingga 7 hari untuk analisis semen yang standard.

Bolehkah sampel dikumpulkan di rumah?

Boleh, tetapi sampel perlu dihantar ke makmal dalam masa 1 jam dan disimpan pada suhu badan. Jika perjalanan melebihi tempoh tersebut, lebih baik pengumpulan dilakukan di klinik kerana keputusan akan lebih tepat.

Adakah satu ujian semen sudah mencukupi?

Keputusan analisis semen boleh berubah-ubah antara sampel. Jika keputusan pertama abnormal, doktor biasanya akan mengulang ujian selepas beberapa minggu sebelum membuat kesimpulan. Ini penting supaya keputusan rawatan dibuat berdasarkan gambaran yang tepat.

Apa yang diperiksa dalam analisis semen?

Tiga perkara utama: bilangan sperma, pergerakan (motiliti) sperma, dan bentuk (morfologi) sperma. Doktor akan menafsirkan keputusan ini bersama sejarah perubatan dan pemeriksaan pasangan.

Bacaan berkaitan

• Ujian kesuburan untuk pasangan: apa yang perlu tahu
• Fertility tests for couples (English)
• Kuiz: Uji tahap kesuburan anda

Rujukan

1. World Health Organization — WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen
2. Chung E, et al. Sixth edition of the WHO laboratory manual, 2023